Giao hội máy toàn đạc là phương pháp xác định tọa độ trạm máy thông qua việc đo góc và khoảng cách đến các điểm khống chế đã biết tọa độ. Phương pháp này thường được sử dụng khi không thể đặt máy trực tiếp tại điểm khống chế nhưng vẫn cần xác định chính xác vị trí trạm đo để triển khai công tác đo đạc ngoài thực địa.
Trong quá trình giao hội, máy toàn đạc sẽ tính toán tọa độ trạm máy và hiển thị các chỉ tiêu sai số như Accur. Posit., Accur. Height và Accur. Hz. Vậy các chỉ tiêu này có ý nghĩa gì, sai số bao nhiêu được xem là phù hợp và cần kiểm tra như thế nào để bảo đảm kết quả đo đáng tin cậy?
Giao hội máy toàn đạc (Resection) là phương pháp xác định tọa độ và vị trí trạm máy dựa trên các điểm khống chế đã biết tọa độ. Thay vì đặt máy trực tiếp trên một điểm đã có tọa độ, người đo đặt máy tại vị trí thuận lợi, sau đó quan sát đến các điểm khống chế để máy tính toán tọa độ trạm máy.
Phương pháp này thường được áp dụng trong các trường hợp:
Để thực hiện giao hội, người đo cần có các điểm khống chế đã biết tọa độ, máy toàn đạc được kiểm định và hiệu chỉnh phù hợp, cùng các phụ kiện đo như gương và sào gương.
Không có một con số sai số duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp giao hội máy toàn đạc. Mức sai số cần chấp nhận phụ thuộc vào mục đích đo đạc, yêu cầu kỹ thuật của công trình, độ chính xác của lưới khống chế, cấu hình đo và giới hạn độ chính xác được thiết lập trên máy.
Đối với công tác đo đạc địa chính, cần phân biệt rõ sai số trong quá trình xác định trạm máy với sai số vị trí điểm ranh giới thửa đất trên bản đồ.
Điều 8 Thông tư 26/2024/TT-BTNMT quy định các yêu cầu độ chính xác đối với bản đồ địa chính. Trong đó, có một số chỉ tiêu liên quan trực tiếp đến quá trình đo đạc cần lưu ý:
Thứ nhất, sai số trung phương vị trí điểm trạm đo.
Theo khoản 1 Điều 8, sai số trung phương vị trí điểm của điểm trạm đo (điểm đặt máy đo) so với điểm khởi tính không được vượt quá 0,1 mm tính theo tỷ lệ bản đồ cần lập.
Đây là chỉ tiêu đánh giá độ chính xác vị trí điểm trạm đo so với điểm khởi tính, không đồng nhất với sai số vị trí của điểm ranh giới thửa đất.
Thứ hai, sai số vị trí điểm trên ranh giới thửa đất.
Theo khoản 3 Điều 8, sai số vị trí của điểm bất kỳ trên ranh giới thửa đất biểu thị trên bản đồ địa chính số so với vị trí của điểm khống chế đo vẽ gần nhất không được vượt quá các mức sau:
| Tỷ lệ bản đồ địa chính | Sai số vị trí tối đa |
|---|---|
| 1:200 | 5,0 cm |
| 1:500 | 7,0 cm |
| 1:1.000 | 15 cm |
| 1:2.000 | 30 cm |
| 1:5.000 | 150 cm |
| 1:10.000 | 300 cm |
Như vậy, đối với bản đồ địa chính tỷ lệ 1:200, sai số vị trí điểm trên ranh giới thửa đất so với điểm khống chế đo vẽ gần nhất không được vượt quá 5 cm.
Cần hiểu đúng rằng đây là giới hạn sai số của điểm ranh giới thửa đất trong sản phẩm bản đồ địa chính, không phải ngưỡng sai số mặc định cho từng điểm ngắm hoặc từng kết quả tính toán giao hội trên máy toàn đạc.
Thứ ba, sai số tương hỗ giữa hai đỉnh thửa đất.
Khoản 4 Điều 8 quy định sai số tương hỗ giữa hai đỉnh thửa đất trên bản đồ địa chính số so với kích thước thực địa được đo bằng máy toàn đạc điện tử hoặc thước thép phải tuân theo Phụ lục số 03 của Thông tư.
Chỉ tiêu này đánh giá sự chênh lệch khoảng cách giữa hai đỉnh thửa đất trên bản đồ so với khoảng cách tương ứng ngoài thực địa. Đây cũng là một yêu cầu riêng, không thể thay thế bằng sai số giao hội của trạm máy.
Khi thực hiện giao hội, máy toàn đạc thường hiển thị nhiều chỉ tiêu để người đo đánh giá kết quả tính toán. Trên một số dòng máy Leica, các thông số thường gặp gồm:
Các chỉ tiêu này có ý nghĩa khác nhau, vì vậy không nên chỉ nhìn vào một thông số để kết luận kết quả giao hội đạt hay không đạt.
Đặc biệt, không được lấy giới hạn sai số vị trí điểm ranh giới thửa đất trong Điều 8 Thông tư 26/2024/TT-BTNMT để mặc định làm giới hạn cho Accur. Posit. hoặc Residuals. Người đo cần căn cứ vào yêu cầu kỹ thuật của nhiệm vụ, độ chính xác lưới khống chế và giới hạn được thiết lập trên thiết bị.
Độ chính xác giao hội không chỉ phụ thuộc vào thông số kỹ thuật của máy mà còn chịu ảnh hưởng bởi điều kiện bố trí điểm, chất lượng dữ liệu khống chế và thao tác đo ngoài thực địa.
Số lượng điểm khống chế và cách bố trí chúng có ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của kết quả giao hội.
Nếu các điểm khống chế phân bố không hợp lý, kết quả giao hội có thể kém ổn định dù máy vẫn thực hiện được phép tính.
Máy toàn đạc xác định vị trí trạm máy thông qua các trị đo góc và khoảng cách. Vì vậy, sai số trong quá trình quan sát có thể ảnh hưởng đến kết quả tính toán.
Một số nguyên nhân thường gặp:
Bên cạnh thao tác đo, các thông số cài đặt và dữ liệu nhập vào cũng cần được kiểm tra kỹ.
Sau khi hoàn thành các phép đo đến điểm khống chế, máy sẽ tính toán tọa độ trạm máy và hiển thị các chỉ tiêu độ chính xác. Người đo cần kiểm tra kết quả theo từng bước thay vì chỉ chấp nhận ngay khi máy đưa ra tọa độ.
Với các dòng máy Leica có chương trình Resection, người dùng có thể theo dõi các thông số như Accur. Posit., Accur. Height và Accur. Hz sau khi thực hiện tính toán.
Cần chú ý:
Người đo cần đối chiếu các thông số này với giới hạn độ chính xác đã thiết lập trong máy hoặc yêu cầu kỹ thuật của công việc. Không nên tự đặt một mức sai số chung rồi áp dụng cho mọi công trình.
Nếu máy hiển thị số dư hoặc độ lệch riêng cho từng điểm, cần xem xét điểm nào có sai lệch bất thường so với các điểm còn lại.
Khi phát hiện điểm có sai lệch lớn, cần kiểm tra:
Không nên chỉ loại bỏ điểm có sai lệch lớn để làm đẹp kết quả. Cần xác định nguyên nhân và có căn cứ kỹ thuật trước khi quyết định sử dụng hay loại bỏ điểm đó.
Sau khi tính toán và thiết lập trạm máy, nên thực hiện đo kiểm tra đến một điểm khống chế khác chưa sử dụng trong phép tính giao hội, nếu điều kiện thực địa cho phép.
Có thể thực hiện theo trình tự:
Đo kiểm tra độc lập giúp phát hiện trường hợp kết quả giao hội có vẻ phù hợp theo các điểm đã sử dụng nhưng vẫn tồn tại sai lệch do dữ liệu đầu vào hoặc bố trí hình học.
Khi máy hiển thị sai số vượt giới hạn đã thiết lập hoặc kết quả kiểm tra không đạt yêu cầu, người đo không nên vội chấp nhận tọa độ trạm máy. Cần kiểm tra lại nguyên nhân theo trình tự.
Trước tiên, cần rà soát dữ liệu điểm khống chế và các thông số đã khai báo.
Nếu dữ liệu đầu vào chính xác, cần kiểm tra lại quá trình đo ngoài thực địa.
Nếu các điểm khống chế không được bố trí hợp lý, có thể cần lựa chọn vị trí đặt máy khác để cải thiện điều kiện quan sát.
Ưu tiên vị trí có thể quan sát đến các điểm khống chế phân bố phù hợp, tránh trường hợp các hướng ngắm quá gần nhau hoặc bố trí điểm thiếu cân đối. Sau đó thực hiện lại phép giao hội và kiểm tra kết quả.
Nếu đã kiểm tra dữ liệu và thao tác nhưng kết quả vẫn không ổn định, cần xem xét tình trạng thiết bị.
Máy cần được kiểm tra, hiệu chuẩn hoặc kiểm định theo yêu cầu áp dụng. Các sai số liên quan đến trục ngắm, trục đứng, bộ phận đo góc và đo khoảng cách đều có thể ảnh hưởng đến kết quả giao hội.
Để kết quả giao hội ổn định và đáp ứng yêu cầu công việc, người đo cần chú ý một số vấn đề trong quá trình chuẩn bị và thực hiện.
Việc lựa chọn máy toàn đạc phù hợp giúp nâng cao hiệu quả đo đạc và hỗ trợ người dùng kiểm soát chất lượng dữ liệu ngoài thực địa. iGeo Store cung cấp các dòng máy toàn đạc điện tử từ những thương hiệu như Sokkia, Leica và các thiết bị đo đạc chuyên dụng khác, đáp ứng nhiều yêu cầu khảo sát, xây dựng và đo đạc địa chính.
Khách hàng có thể tham khảo danh mục máy toàn đạc điện tử tại iGeo Store để lựa chọn thiết bị phù hợp với công việc. Đội ngũ kỹ thuật hỗ trợ tư vấn tính năng, hướng dẫn sử dụng và giải đáp các vấn đề liên quan đến quá trình đo đạc.